Dizüstü Pilleri Nasıl Çalışır ve Neden Patlar?

notebook

Son zamanlarda ne zaman bir haber sitesine girsem yeni bir patlayan taşınabilir aygıt (özellikle de piller yüzünden) haberiyle karşılaşıyorum. Birkaç yıl önce pantolonun cebinde patlayan ya da arabanın içinde bırakıldığı için yangın çıkaran cep telefonu haberleri bir anda artış gösterdi. Bu tür olayların çoğunluğu gizlendi ve daha mahkemeye bile taşınmadan büyük bütçeli firmalar tarafından susturuldu. Bu arada teknoloji de gelişimini sürdürüyor; artık mp3 çalıcılar bir uzay mekiğinin sistemlerinden daha güçlüler, cep telefonları SETI arama projesine katkı yapabiliyorlar ve daha da iyisi dizüstü bilgisayarlar öyle güçlü bir noktaya geldiler ki artık donanımsal cephanelik olarak bile adlandırılabilirler.

Peki, arka planda neler oluyor? Neden alçakgönüllü gariban piller? Eğer bloglara inanıyorsanız eski alçakgönüllü dost birden bire çıldırabiliyor. Pillerle ilgili sorunları biraz daha belirginleştirmek ve bu hayati donanımı daha iyi anlayabilmek için otopsiye girişmemiz gerekiyor. Öncelikle Google aramasıyla başlayalım:

73,000 arama sonucu sizi şaşırtmasın en iyi ihtimalle hafif yanıklarla kurtulmuşlardır! Daha da komiği uçağa binmek için sıra beklerken patlayan dizüstü pili. Bu arkadaş durumu açıklamak için gerçekten çok zaman harcamış olmalı! Bir de Yahoo çalışanlarından birinin patlayan bilgisayarı haberi var, bina saatlerce boşaltılmak zorunda kalmıştı! Eğer pillerin nasıl çalıştığını ve ne güvenlik önlemlerinin olduğunu merak ediyorsanız okumaya devam edin.

Genel Bakış

Herkesin farklı bir düşünme mekanizması olduğundan pilleri birkaç farklı yoldan anlatmayı deneyeceğim. Öncelikle pillerin en basit şekliyle nasıl çalıştığını daha sonra da kendi dizüstü bilgisayarımın pillerini açarak içlerinde ne olduğunu size göstermeye çalışacağım. Bu arada da pil ömrünü uzatmak için neler yapmanız gerektiği ve güvenlik uyarıları gibi bilgiler vereceğim.

Su Kulesi Ve Pil Benzerliği

Elektronik bileşenleri anlamak açısından suyla benzerlikler kurmak yardımcı olabilir. Yani işleri kolaylaştırmak için elektronlar ve kablolar yerine su ve boruları kullanabiliriz. Bu bakımdan pilleri bir su kulesi olarak düşünebiliriz:

NiMH ve Li-ion Karşılaştırması   NiMH Li-ion Maliyet Düşük Yüksek Ağırlık Daha Ağır Daha Hafif Enerji Yoğunluğu kilogram başına 60+ Watt-saat kilogram başına 200 Watt-saat Kendinden Boşalma (Self Discharge) 20 C derecede her ay 30% 15.5 C derecede her ay 5% En Yüksek Doldurma Hızı Kapasite bölü 10 Kapasite bölü 2 Döngü ömrü ~300 döngü 12 – 18 ay arası (döngü sayısı önemsiz) Derin Boşalma (Deep Discharge) büyük ihtimalle pili öldürür kesinlikle pili öldürür Yüksek Isı Hücreler genişler ve sızma yapabilir Pili patlatabilir Kullanılan Koruma Devreleri Genellikle gazı sıvıya çeviren kimyasal bir katalizör eklenir. Yüksek sıcaklık kapatma
Basınç düşürme gaz çıkışı
Aşırı şarj kesmesi
Aşırı boşalma koruması
Kısa devre koruması 40% dolu, soğutulmuş ama donuk değilPillerin Doldurulması Ve Bakımı
Her yönden Li-ion piller çok titizler. Yukarıdaki tablodan da görebileceğiniz gibi bu tip pillerin bozulması için çok küçük şeyler yetebiliyor. Fazla ısıyı veya fazla soğuğu sevmezler. Derin boşalma (deep discharge), hızlı doldurma veya boşaltma gibi şeylerden nefret ederler. Eğer piller boşken çalıştırmaya çalışırsanız hemen bozulurlar. Diğer taraftan NiMH piller nispeten daha güvenli ve daha az zehirlidir. Bu tip piller yüksek sıcaklıkları sevmezler ve bir rafta unutulurlarsa birkaç ay içerisinde boşalırlar. Tekrar tam kapasite çalışabilmeleri için birkaç kez doldurup boşaltma döngüsünün uygulanması gerekir.
Yanlış kullanım yüzünden ortaya çıkabilecek sorunlardan kaynaklanan patlama tehlikesi azdır. Her ne kadar blogların ve gazetelerin söylediğine ters olsa da satılan milyonlarca pilden sadece birkaç yüz tanesi alev alır ve bunlarında çok küçük bir kısmı patlar. Böyle bir şeyin başınıza gelme ihtimali kafanıza bir meteor düşmesi ihtimalinden daha azdır. Ancak Li-ion pilleri düzgün kullanmazsanız kapasitelerini kolayca kaybederler bu yüzden “bakım ve besleme” önemlidir.

Bu makalenin tamamını okumak için TIKLAYINIZ…

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir